Soczewki fakijne w korekcji wad wzroku
Stosowanie już od ponad dwudziestu lat zabiegów laserowej korekcji wad wzroku dowiodło, iż w większości przypadków stanowią one metodę bezpieczną i skuteczną. Istnieją jednak pewne ograniczenia, szczególnie w przypadku dużych wad wzroku lub bardzo cienkich rogówek. Wtedy, gdy zabieg laserowy nie jest właściwym rozwiązaniem, należy rozważyć korekcję wady wzroku poprzez wszczepienie tzw. soczewki fakijnej (pIOL), która będzie pełnić funkcję soczewki dodatkowej w stosunku do tej naturalnej.
Istnieją trzy typy soczewek fakijnych: przedniokomorowe mocowane w kącie przesączania, przedniokomorowe typu „iris-claw” umiejscawiane na tęczówce oraz tylnokomorowe. Każda z nich charakteryzuje się unikalną dla siebie konstrukcją, specyficznymi możliwościami zastosowania i techniką wszczepiania.
pIOL Przedniokomorowe mocowane w kącie przesączania
Odkąd w 1953 roku Strampelli dokonał pierwszego wszczepu tego typu soczewki, konstrukcja i materiał, z których są one wykonywane zmieniały się wielokrotnie. Choć początkowe rezultaty były zachęcające, wiele pIOL musiało zostać usuniętych z oczu w następstwie takich powikłań, jak przewlekła utrata komórek śródbłonka rogówki, zaniki tęczówki, zniekształcenia źrenicy, obwodowe zrosty przednie oraz stany zapalne. Większość soczewek produkowano z polimetylometakrylanu (PMMA), materiału, z którego wytwarzane są sztywne soczewki wewnątrzgałkowe, stosowane czasem jeszcze przy niektórych operacjach zaćmy. Podczas wszczepiania wymagały one nacięcia rogówki o szerokości przynajmniej 4,5 mm, obniżając tym samym skuteczność korekcji wady poprzez indukowanie spowodowanego tak szerokim nacięciem astygmatyzmu pooperacyjnego. W ciągu ostatnich lat NuVita MA 20 (B&L), Vivarte (Ioltech), I-Care (Corneal Laboratories) zostały ostatecznie wyparte z rynku przez soczewki zwijalne.
Współczesne zwijalne pIOL mocowane w kącie przesączania można wprowadzać do oka przez 2,75 mm lub mniejsze nacięcie. Przykładem nowoczesnej soczewki tego typu jest AcrySof Cachet (Alcon). Jest to jednoczęściowa, hydrofobowa akrylowa pIOL o średnicy części optycznej 6,0 mm i całkowitej długości od 12,5 do 14,0 mm. Soczewki AcrySof Cachet produkowane są w przedziale wartości od –6,0 do –16,5D. Taki jest więc zakres możliwej korekcji krótkowzroczności przy astygmatyzmie rogówkowym nie przekraczającym 2,5D. Dotychczasowe wyniki stosowania tych soczewek są wyśmienite zarówno pod względem skuteczności korekcji wad wzroku, jak i bezpieczeństwa.
Kryteria pozwalające zakwalifikować pacjenta do wszczepienia soczewki AcrySof Cachet są następujące:
- wiek > 21 lat
- refrakcja stabilna od przynajmniej 1 roku
- wada wzroku niekwalifikująca się do korekcji laserowej
- nietolerancja soczewek kontaktowych i/lub okularów
- gęstość komórek śródbłonka rogówki > 2300 komórek/mm ²
- tęczówka i źrenica bez anomalii
- mezopowa średnica źrenicy < 6,0 mm.
Kryteria niepozwalające na zakwalifikowanie pacjenta do wszczepu:
- aktywne choroby zapalne gałki ocznej
- płytka przednia komora oka
- przebyte zapalenie błony naczyniowej
- jakakolwiek istotna klinicznie postać zaćmy
- ciśnienie wewnątrzgałkowe > 21 mm Hg lub jaskra
- patologie i zwyrodnienia plamki
- choroby siatkówki
- choroby autoimmunologiczne i tkanki łącznej
- cukrzyca.
Soczewki AcrySof Cachet wszczepia się przez małe (2,6 mm) nacięcie w rąbku rogówki, po uprzednim zwężeniu źrenicy pilokarpiną. Nie jest konieczne wykonanie irydotomii obwodowych.
pIOL Przedniokomorowe umiejscawiane na tęczówce
Mocowane są na przedniej powierzchni tęczówki przez wkleszczenie fragmentu jej tkanki w specjalne klipsy znajdujące się w obwodowej części soczewki. Mogą być sztywne, wykonane z PMMA – Artisan (Ophthec BV) i Verisyse (AMO) lub zwijalne, wyprodukowane z hydrofobowego polisiloksanu. W związku z ich konstrukcją i umocowaniem na tęczówce można je stosować nie tylko u pacjentów z zachowaną naturalną soczewką. Stanowią one również dobrą alternatywę dla osób z bezsoczewkowością (pooperacyjną lub pourazową) w stosunku do soczewek tylnokomorowych, przyszywanych do twardówki. Ich zakres mocy wynosi od –23,5D do +12,0D. Soczewki z PMMA wszczepiane są przez nacięcie 6,2 mm, a zwijalne przez 3,1 mm.
pIOL Tylnokomorowe
Pierwsze tego typu pIOL wszczepione zostały przez Fiodorowa w 1986 roku. Były to soczewki silikonowe, mocowane dwoma haptykami za tęczówką, z wklęsłą częścią optyczną wystającą przez źrenicę. Stanowiły przyczynę dość częstych powikłań, takich jak uszkodzenie komórek śródbłonka rogówki, decentracja pIOL, blok źreniczny z jaskrą, zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego oraz zaćma. Od tego czasu skonstruowano wiele innych modeli tylnokomorowych pIOL, w których zminimalizowano ryzyko powikłań. Przykładem nowoczesnej, zwijalnej, tylnokomorowej pIOL jest ICL (Implantable Collamer Lens; Staar Surgical), będąca dziś najczęściej stosowaną tego typu soczewką. Produkowana jest z materiału o zwiększonej biokompatybilności, znanego jako Collamer (kopolimer, 0,2% kolagenu i 60% hydroksyetylometakrylanu). Substancja ta przyciąga cząsteczki fibronektyny, które tworząc na powierzchni soczewki cienką warstwę, czynią ją „niewidoczną” dla układu immunologicznego. ICL stosowane są w korekcji krótkowzroczności (od –3,0 do –23,0D), nadwzroczności (od +3,0 do +22,0D) i astygmatyzmu (od +1,0 do +6,0D). Wszczepia się je przez 3,0 mm nacięcie, stabilizując części haptyczne za tęczówką, w rowku rzęskowym. Około dwa tygodnie przed zabiegiem konieczne jest wykonanie dwóch obwodowych irydotomii laserowych. Wiele badań wykazało, że tego typu soczewki zapewniają przewidywalną i stabilną korekcję wad refrakcji. Kryteria kwalifikacji do wszczepienia ICL są zbliżone do wymienionych przy AcrySof Cachet.
Korekcja wad wzroku soczewkami fakijnymi jest nowoczesną metodą o udokumentowanej skuteczności. Każdy przypadek powinien być jednak traktowany bardzo indywidualnie. Najodpowiedniejszą metodę korekcji wady wzroku, czy to przy użyciu lasera, czy też poprzez wszczepienie soczewki fakijnej, proponuje lekarz po przeprowadzeniu dokładnego, specjalistycznego badania przy użyciu nowoczesnego sprzętu. Podczas rozmowy z pacjentem powinny zostać zaprezentowane wszystkie możliwe sposoby leczenia oraz wynikające z nich korzyści i ewentualne zagrożenia.
Autor: Lexummedica